Аналитика
Данскиот готвач Рене Реџепи, коосновач на светски познатиот ресторан „Нома“, изјави во четврток дека поднесува оставка по обвинувањата за злоупотреба на персоналот.
„По повеќе од две децении градење и водење на овој ресторан, решив да се повлечам“, рече Реџепи во објава на Инстаграм во која ги призна минатите проблеми.
Во среда се одржа протест на отворањето на ексклузивниот поп-ап ресторанот „Нома“ во најлуксузниот дел на Холивуд во Лос Анџелес, каде што Реџепи требаше да ја преземе функцијата.
РЕЏЕПИ ГИ ТЕПАЛ ВРАБОТЕНИТЕ??
Контроверзноста се интензивираше по истрагата на „Њујорк тајмс“, во која беа интервјуирани 35 поранешни вработени во „Нома“. Нивните искази опишуваат шема на физичко и психолошко малтретирање во кујната помеѓу приближно 2009 и 2017 година.
Поранешни вработени наведоа дека има инциденти како што се: удирање на вработените во лицето, бодење на вработените со кујнски алатки или виљушки за скара, удирање на вработените во ѕидови, понижување на вработените пред колегите, закани за оштетување на кариерите или ставање на работници на црната листа.
Овие искази опишуваат култура на страв и заплашување, според истрагата.
Некои вработени, исто така, наведоа закани поврзани со имиграцискиот статус или семејното вработување, иако тие тврдења се оспорени.
Некои од вработените рекоа дека удирањето од Реџепи било „рутинско“ во одредени периоди.
Бидејќи овие обвинувања вклучуваат физички напад, а не само токсична култура на работното место, тие се сметаат за особено сериозни.
ШТО СТОИ ЗАД СЛАВАТА НА НОМА?
„Нома“, која е специјализирана за модерна нордиска кујна со ферментирани состојки, има три ѕвезди на Мишелин.
Ресторанот во Копенхаген беше прогласен за најдобар ресторан во светот во 2010, 2011, 2012, 2014 и 2021 година од страна на списанието „Ресторан“.
Неговите оброци можат да чинат неколку стотици долари.
„Работев за да бидам подобар лидер, а Нома презеде големи чекори за да ја трансформира културата во текот на многу години“, рече Реџепи во видео на кое се гледа како им се извинува на вработените.
„Сфаќам дека овие промени не го поправаат минатото“, рече 48-годишникот. „Извинувањето не е доволно. Јас ја преземам одговорноста за моите сопствени постапки.“
Реџепи, исто така, се повлече од добротворната фондација што ја основал.
Главниот готвач претходно призна дека ја изгубил смиреноста.
Во 2015 година, тој во есеј рече: „Бев насилник голем дел од мојата кариера“.
Во февруари, поранешниот раководител на лабораторијата за ферментација на Нома, Џејсон Игнасио Вајт, почна да објавува за злоупотреба на која бил сведок додека работел во Нома.
Тој, исто така, пренесе приказни што му ги испратиле други поранешни вработени. „Нома не е приказна за иновација. Тоа е приказна за манијак кој би создал култура на страв, злоупотреба и експлоатација“, рече Вајт на социјалните медиуми.
Тој беше меѓу поранешните членови на персоналот кои протестираа во Лос Анџелес во среда.
Акроним формиран од данските зборови „nordisk“ (нордиски) и „mad“ (храна), Нома првпат се отвори во пренаменет магацин на кеј во центарот на Копенхаген во 2003 година.
Се затвори во 2016 година и повторно се отвори две години подоцна во пооддалечена населба на данската престолнина.
Реџепи во својата порака инсистираше дека Нома ќе остане отворена и дека нејзиниот сегашен тим е „најсилниот“ што некогаш бил.
Тој исто така рече дека проектот Лос Анџелес ќе се одржи, но без него на чело.
Сепак, тоа не беше доволно за да спречи неколку спонзори на потфатот во Лос Анџелес, вклучувајќи ја платформата за онлајн резервации за ресторани Resy, платформата за поени за лојалност Blackbird и American Express, да се откажат од својата поддршка во последен момент и да откажат неколку ноќи резервации што ги резервирале во Paramour. Blackbird изјави дека ќе ги препродаде билетите од 1.500 долари по лице што ги поседува и ќе ги пренасочи приходите до организации кои се борат за подобри услови за работа во угостителскиот бизнис.
„Не можеме да се потпираме на изминатото време и барањата за рехабилитација кога овие работи ќе се појават повторно“, рече извршниот директор на Blackbird, Бен Левентал, во соопштението. „Без оглед на контекстот, ова е многу проблематично однесување“.
Тешко дека тимот на Реџепи вака го замислувал приемот на публиката на најновото издание на НОМА во Лос Анџелес, што требаше да претставува најнова станица на патувањето на експериментирање и реинвенција откако оригиналниот ресторан „Нома“ во Копенхаген се затвори на крајот од 2024 година. „Парамур“ беше оценет за доволно возбудлива локација – изграден како шпански медитерански дом на наследничка на нафта и ѕвездата од немиот филм Антонио Морено, комплетно со градини со рози, овоштарници со цитрусни плодови и базен достоен за древна римска вила – што беше чуван во тајност сè до близу денот на отворањето.
Скандалот повторно ја отвори дебатата за токсичната кујнска култура низ елитни ресторани. Со децении, кујните од висока класа честопати работеа под „воена“ хиерархија под влијание на готвачи како Гордон Ремзи и Марко Пјер Вајт, каде што викањето и понижувањето беа историски нормализирани.
КОЈ Е РЕНЕ РЕЏЕПИ?
Реџепи е роден во 1977 година во Копенхаген. Неговото семејно потекло е мултикултурно – неговиот татко бил имигрант од Македонија, со албанско етничко потекло, додека неговата мајка е Данкиња.
Поради проблемите со работата и имиграцијата на неговиот татко, Реџепи дел од своето детство го поминал преселувајќи се помеѓу Данска и Северна Македонија (тогаш дел од Југославија).
Тој себе си се опишал дека се чувствувал како аутсајдер на обете места – не целосно Данец во Копенхаген и не целосно локален кога ја посетувал татковината на неговиот татко. Многу биографи велат дека ова чувство на културна двојност влијаело врз неговата подоцнежна фасцинација со идентитетот и регионалните традиции на храна.
Реџепи јавно зборувал за предизвикувачко детство. Неговиот татко се борел со нестабилност и правни проблеми, а семејството живеело скромно, но Реџепи јавно признавал дека бил сведок на семеен конфликт, дека растел во домаќинство со финансиски тешкотии и дека се борел со чувство на лутина и без насока како тинејџер.
Реџепи на почетокот се мачел во училиште и не постигнал академски успех. Готвењето станало пресвртница кога се запишал на кулинарска обука во Данска.
На почетокот на својата кариера работел во неколку престижни ресторани, вклучувајќи го легендарниот elBulli, легендарниот експериментален ресторан управуван од Феран Адрија и The French Laundry, основан од Томас Келер.
Овие искуства го изложиле на авангардни техники на готвење и дисциплината на кујни од светска класа. Во 2003 година, Реџепи ја ко-основал Нома со претприемачот Клаус Мејер.
(Фото: City Foodsters)
