Српски пасош како влезница за Европа – Брисел бара крај на забрзаното доделување државјанства

Еден потпис во Белград може да отвори врата кон речиси цела Европа. Српското државјанство овозможува безвизно патување во шенген-зоната, а токму оваа поволност станува нов извор на несогласување меѓу Србија и Европската Унија. Брисел бара прекинување на забрзаните постапки за доделување пасоши на државјани на земји што ги смета за миграциски или безбедносно ризични, меѓу кои е и Русија.

Предупредувањето доаѓа по посетата на српскиот министер за внатрешни работи Ивица Дачиќ на Москва, каде што беше најавено продолжување на интензивната соработка меѓу министерствата за внатрешни работи на двете земји.

Европската комисија потсетува дека ова не е нов проблем. Според нејзините оценки, забрзаното добивање српско државјанство од руски државјани може да овозможи заобиколување на визите и безбедносните проверки што инаку важат за нив при патување во ЕУ.

Колку е распространета практиката откри истражувањето на Радио Слободна Европа од јуни годинава. Од почетокот на 2022 година, повеќе од 300 руски државјани добиле српско државјанство врз основа на национален интерес. Меѓу нив има и лица што се наоѓаат под меѓународни санкции.

Можноста произлегува од член 19 од српскиот Закон за државјанство, кој дозволува прием во државјанство кога тоа е во интерес на Република Србија, без вообичаените услови за претходен престој и откажување од постојното државјанство.

Проблемот за Брисел не е самото доделување српски пасоши, туку безбедносните последици што можат да произлезат од тоа. Руски државјанин на кој за влез во шенген-зоната му е потребна виза, по добивањето српско државјанство може да патува без виза за краткорочен престој. Тоа, сепак, не значи дека престануваат сите гранични проверки или дека автоматски се укинуваат индивидуалните санкции.

Прашањето дополнително ги усложнува односите меѓу Белград и Брисел. Србија, која е кандидат за членство во ЕУ, не се приклучи кон европските санкции против Русија, а нејзината визна политика останува само делумно усогласена со европската.

Во извештајот на Европската комисија се наведува дека Србија одржува безвизен режим со повеќе држави за чии граѓани ЕУ бара визи, меѓу нив Русија, Кина, Белорусија и Турција.

Брисел затоа инсистира на построги безбедносни проверки и усогласување со европските правила, додека Србија засега го задржува правото самостојно да одлучува кому ќе му додели државјанство.

Спорот се отвора во чувствителен период за европските интеграции на Србија. Земјата нема отворено нов преговарачки кластер од декември 2021 година, а несогласувањата околу надворешната политика и владеењето на правото дополнително го отежнуваат процесот.

Така, српските пасоши стануваат многу повеќе од административно прашање. За Белград тие се дел од националната политика, а за Брисел прашање на безбедноста на европските граници и довербата во земја што сака да стане членка на Унијата.