Аналитика
Два тона храна запленети на само еден скопски пазар. Зад оваа бројка не стои само прашањето дали производите биле безбедни за јадење, туку и многу поширок проблем – кој ја продава храната, од каде доаѓа, под какви услови се чува и дали сите трговци работат според исти правила. Вонредните инспекциски контроли на зелените пазари ја отвораат токму оваа тема: колкав дел од трговијата со храна се одвива надвор од прописите и кој ја плаќа цената за тоа?
Агенцијата за храна и ветеринарство (АХВ) продолжува со засилените вонредни инспекциски контроли на зелените пазари, насочени кон сузбивање на нелегалната трговија со овошје и зеленчук, продажбата на храна со непознато потекло и работењето во несоодветни хигиенски услови.
Последниот конкретен пример е зелениот пазар во скопската населба Ченто, каде што на 15 октомври беа запленети околу два тона храна од различен вид. Контролата ја спроведоа инспекторите на АХВ, во соработка со Комуналната инспекција на Град Скопје и Државниот пазарен инспекторат.
Инспекторите утврдиле дека храната се продавала надвор од местата определени за продажба, во нехигиенски услови што претставуваат ризик за нејзината безбедност и за здравјето на потрошувачите. Производите биле отстранети од промет, а надлежните најавија продолжување на контролите.
Но, случајот во Ченто отвора прашање што оди подалеку од конкретната заплена. Зелените пазари се важен дел од секојдневното снабдување на населението, особено со свежо овошје и зеленчук. За многу граѓани тие се прв избор при купување храна, а за земјоделците и малите трговци претставуваат значаен продажен канал.
Нерегистрираната трговија потенцијално им овозможува на продавачите да избегнат дел од трошоците што ги имаат легалните трговци. Тоа може да влијае врз ценовната конкуренција, но и врз приходите што државата и управувачите со пазарите ги остваруваат од законското работење. Сепак, за да се процени вистинската економска штета, потребни се податоци за бројот на нерегистрирани продавачи и обемот на нивната продажба.
За купувачите, пак, клучно е прашањето за потеклото и безбедноста на производите. На изглед свежото овошје и зеленчук не се гаранција дека биле правилно произведени, транспортирани и чувани. Кога нема соодветна документација, се отежнува следливоста на производите, односно можноста да се утврди од каде дошле и преку кои трговци поминале.
Тоа не значи дека секој производ без документација автоматски е здравствено небезбеден. Но, недостигот од информации за неговото потекло претставува сериозен проблем за контролата и заштитата на потрошувачите.
Вонредните инспекции треба да покажат и колку е распространета продажбата надвор од определените пазарни места. Иако на прв поглед станува збор за организациско прашање, ваквата трговија може да биде поврзана со недоволна хигиена, несоодветно складирање и отежнат институционален надзор.
За поголема слика за состојбите ќе бидат потребни и дополнителни информации од инспекциските служби: колку пазари се опфатени со контролите, колку продавачи работеле нерегистрирано, колкав е бројот на изречените санкции и дали неправилностите се повторуваат кај исти трговци.
Без овие податоци тешко може да се утврди дали станува збор за изолирани прекршувања или за пошироко распространет проблем.
Агенцијата за храна и ветеринарство најавува дека засилените инспекциски надзори ќе продолжат, самостојно и во координација со другите надлежни институции. Целта е да се спречи продажбата на небезбедна храна и да се обезбедат услови во кои потрошувачите ќе бидат заштитени.
Сепак, долгорочниот ефект од контролите нема да се мери само според количините запленета храна или бројот на изречените казни, туку и според тоа дали ќе се намали нелегалната продажба и дали правилата ќе важат еднакво за сите учесници на пазарот.
