Аналитика
За само една недела, Госпиќ повторно ќе биде една од најважните еколошки теми во Хрватска. Граѓанската иницијатива „Госпиќ е наш дом“ организира протест во Загреб за сабота, 5 септември, „Чекори за Лика, чекори за Хрватска“, а главната причина останува иста – нелегално фрлен отпад на подрачјето на поранешната ППК Велебит и барањето целиот локалитет да се рехабилитира што е можно поскоро.
Собирот е најавен за 11 часот на плоштадот Крал Томислав во Загреб, додека централниот дел од протестот е закажан да започне напладне на плоштадот Бан Јосип Јелачиќ. Повеќе од 200 јавни личности и здруженија оттогаш го поддржаа протестот. Меѓу имињата кои јавно ја поддржаа иницијативата се Северина Вучковиќ, Раде Шербеџија, Дарко Рундек, Горан Богдан, Алма Прица, Мирела Приселац Реми и Ивана Бодрожиќ. Протестот беше поддржан и од Хрватскиот синдикат на новинари.
И, додека хрватската опозиција очекува масовна излезност на граѓаните за поддршка на жителите на областа Лика, по минатомесечниот скандал со откривањето дека над 35 илјади тони опасен и друг вид нелегален отпад биле несоодветно складирани во Госпиќ и дека опасни хемикалии во енормни концентрации веќе се најдени во подземните води, владеачката ХДЗ се обидува да го дискредитира граѓанскиот отпор.
Порака, наводно креирана од „медиумскиот тим на ХДЗ“, почна да циркулира на социјалните мрежи, која содржи упатства за тоа како да се комуницира за претстојниот протест за отпадот во Госпиќ. Во пораката, меѓу другото, се наведува дека оние кои го поддржуваат протестот треба да бидат „наречени екстремни левичари, антихрвати, Југословени и мразители на сè што е хрватско“.
Исто така, се советува „ако одговорат, повторно нападнете ги, но со различни епитети“. „Овие денови одиме силно, ангажирајте ги сите членови и членови на основните ограноци, GO и ŽO, разговарајте за ова на кафе, дури можете да користите лажни профили на Фејсбук ако ги имате. Само бидете жестоки и силни. Не смееме да дозволиме протестот да успее“, продолжува пораката, пренесува Јутарњи Лист.
На концертот одржан во петокот, Северина Вучковиќ ги повика граѓаните да се приклучат на протестот за Лика, кој е најавен за 5 септември во Загреб. Во своето обраќање до публиката, таа зборуваше за ситуацијата во Госпиќ, протестите во Србија и ги повика јавните личности и граѓаните да го поддржат протестот. „Хрватска чекори за Госпиќ. Смртта, болеста и корупцијата влијаат на сите и немаат идеолошка конотација. Не постои идеологија што поддржува загадување и што поддржува поединци кои крадат“, рече пејачката, обраќајќи им се на присутните на концертот. „Токму ова се случува во Србија, каде што владата ги тепа, шпионира и затвора своите студенти и граѓани само затоа што бараат одговорност. Дали сакаме да станеме такво општество? Дали и ние ќе бидеме следени, по тепачите на Фејсбук, од уличните тепачи?“, праша Северина и додаде: „Сите оние што се против Маршот за Лика: – или се во договор со криминалците што го фрлаа отпадот во Госпиќ и на други места или се во договор со владата и зависат од неа или едноставно се глупави. Нема четврто“.
ДРЖАВАТА КОНЕЧНО ГО ПОКРЕНУВА ЧИСТЕЊЕТО НА ОТПАДОТ ВО ЛИКА
Во последните денови, од надлежните хрватски државни институции дојдоа и првите конкретни вести за процесот на рехабилитација. Фондот за заштита на животната средина и енергетска ефикасност доби по две понуди за првите две фази од отстранувањето на отпадот.
Првата вклучува околу 4.500 тони разновиден отпад покрај силоси, вклучувајќи отпад со опасни својства. Втората се однесува на околу 650 тони отпад содржан во таканаречени „големи вреќи“. Понудите моментално се разгледуваат, а Министерството за заштита на животната средина објави дека теренските активности треба да започнат што е можно поскоро по спроведувањето на законските процедури.
Уште еден важен чекор беше преземен во петок, 28 август. Беа примени четири понуди за привремено покривање на закопан отпад. Планирано е поставување на посебна заштита, што треба да ја намали можноста за продирање на атмосферските води низ просторот каде што е закопан отпадот. Приближувањето на дождливиот дел од годината е една од причините зошто граѓаните и дел од стручната и политичката јавност предупредуваат дека нема време за чекање.
Отстранувањето на неколку илјади тони отпад од површината е важен чекор напред, но тоа не значи дека проблемот со Госпиќ е решен. Најсложениот дел од целата приказна останува отпадот што е закопан. Фондот наведува дека се спроведува анализа на пазарот за негово конечно отстранување, а резултатите и понатамошниот план треба да бидат презентирани во септември.
Иако една недела пред големиот протест во Загреб, има видливо поместување во процедурите, жителите на Лика сè уште го немаат она што го бараа од самиот почеток – завршена санација и локација ослободена од нелегално фрлен отпад.
Незадоволството дополнително се засили по седницата на Парламентарниот комитет за заштита на животната средина и природата одржана на 17 август во Госпиќ. Седницата беше прекината по процедурален конфликт околу можноста граѓаните директно да поставуваат прашања, па настанот од кој многумина очекуваа одговори заврши без решението на кое се надеваа граѓанските иницијативи.
Случајот Госпиќ на тој начин прерасна од локален проблем во национална приказна. Во изминатите година и пол имаше неколку протести, случајот го разгледуваа Парламентот, министерствата, Фондот, истражните органи и националните медиуми, а на 5 септември незадоволството од Лика се сели во самиот центар на Загреб.
За граѓаните, сепак, најголем доказ дека нешто се променило ќе биде моментот кога камионите за отпад ќе почнат да го напуштаат Госпиќ, велат жителите на Лика.
