ВЕЛИГДЕН СО ПОСКАПИ ЈАЈЦА: Македонија на европскиот врв по раст на цените

За време на Велигден кога подготовките се чувствуваат во секое домаќинство, една од најосновните намирници, јајцата, стануваат сè поскап производ низ Европа. Додека овој тренд е присутен речиси на целиот континент, Македонија се издвојува како една од најпогодените земји.

Според податоците што ги објавува Euronews, растот на цените на јајцата во Северна Македонија достигнува 26,3 проценти на годишно ниво, што ја става веднаш зад Шпанија (31,3%) и пред Португалија (20,9%). Тоа значи дека земјата е меѓу оние каде што поскапувањето е најизразено, токму во период кога побарувачката традиционално расте.

Она што ја прави ситуацијата уште повпечатлива е фактот што цените на јајцата растат значително побрзо од општата инфлација. Според Eurostat, вкупната инфлација во Европската Унија изнесувала 2,3 проценти, додека јајцата поскапеле за 9,3 проценти. Со други зборови, оваа намирница станува еден од најбрзо поскапувачките производи во прехранбениот сектор.

Иако Македонија е високо на листата според растот, цените во апсолутен износ и понатаму се релативно пониски од западноевропските. Пакување од 12 јајца најчесто останува под 3 евра, што ја сместува земјата меѓу поевтините пазари. Но токму комбинацијата од ниска основа и брз раст значи дека поскапувањето силно се чувствува кај граѓаните.

Трендот, сепак, не е изолиран. Во низа европски земји, од Балканот до Балтикот, растот на цените е двоцифрен. Албанија, Латвија, Австрија, Словачка и Црна Гора бележат раст меѓу 13 и 19 проценти, додека во Полска, Литванија, Естонија и Романија тој надминува 10 проценти. Во најголемите економии, пак, растот е поспор – Франција (2,6%), Германија (3,3%) и Италија (8,4%).

Од друга страна, мал број земји бележат стабилизација или пад – Кипар и Луксембург имаат благо намалување, а во Шведска цените остануваат речиси непроменети.

Паралелно со потрошувачките цени, растат и големопродажните. Според податоците на Европската комисија, тие во февруари годинава се повисоки за 18,4 проценти на годишно ниво. Најголем скок повторно има во Шпанија, но значителни зголемувања се регистрирани и во Франција, Холандија и Чешка, како и во Германија и Италија.

Ценовните разлики низ Европа се значителни. Додека во Косово 12 јајца чинат околу 1,5 евра, во Швајцарија цената достигнува и до 6,7 евра. Најскапи се во северна и западна Европа, додека Балканот останува поевтин, но со побрз раст.

Причините за ваквите движења се повеќеслојни. Силната побарувачка, особено во услови кога потрошувачите се насочуваат кон поевтини извори на протеини, растечките трошоци за енергија и сточна храна, како и ризиците од птичји грип, создаваат притисок врз производството. Овој спој на фактори ја прави понудата понестабилна, а цените чувствителни на секое нарушување.

Во некои земји, како Ирска, веќе се појавуваат и проблеми со снабдувањето, при што производителите бараат повисоки откупни цени за да ги покријат трошоците.

Сето ова укажува дека растот на цените на јајцата не е само сезонска појава, туку дел од поширок економски тренд. А за Македонија, која е меѓу водечките според темпото на поскапување, тоа значи дека и најосновните производи стануваат сè поважен фактор во секојдневните трошоци на домаќинствата.

(Фото: Unsplash)