Аналитика
Американскиот претседател Доналд Трамп ненадејно го намали „тонот“ во долгата и напната дипломатска сага околу Гренланд, откако во Давос објави дека САД и НАТО формирале „рамка“ за можен договор поврзан со арктичкиот регион. Со ова, Трамп се повлече од претходните закани за воведување царини кон европските сојузници и повторно ја исклучи употребата на воена сила, потег што донесе привремено олеснување во трансатлантските односи.
По недели жестока реторика што ја потресе алијансата и ја отвори можноста за нова трговска војна меѓу САД и Европа, Трамп изјави дека разговорите со НАТО биле многу продуктивни и дека би можеле да резултираат со долгорочен договор кој ќе ги засили безбедноста и економските интереси на Западот на Арктикот. Иако не понуди конкретни детали, американскиот претседател порача дека евентуалниот договор би бил засекогаш и дека би им користел на сите земји-членки на НАТО.
Во центарот на разговорите, според изјавите на Трамп, се наоѓаат стратешката позиција на Гренланд и неговите огромни, но во голема мера неискористени резерви на ретки минерали, клучни за современата технологија и енергетската транзиција. Американскиот претседател наговести дека договорот би можел да вклучи и минерални права, како и поширока соработка меѓу САД и европските сојузници на неговиот амбициозен проект за ракетна одбрана, познат како „Златна купола“.
Сепак, и покрај оптимистичките пораки од Вашингтон, дипломатски извори нагласија дека не постои договор за американска сопственост или контрола врз Гренланд, кој е автономна територија во рамките на Кралството Данска. Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, изјави дека прашањето за данскиот суверенитет воопшто не било тема на неговите разговори со Трамп, додавајќи дека фокусот бил ставен на безбедносните предизвици во Арктикот и растечкото присуство на Русија и Кина во регионот.
Од Копенхаген стигнаа внимателно избалансирани реакции. Данскиот министер за надворешни работи Ларс Леке Расмусен оцени дека денот завршил „на подобра нота отколку што започнал“, но јасно порача дека Данска е подготвена да разговара за безбедност, инвестиции и економска соработка – но не и за својот суверенитет. Истата порака ја испрати и данската премиерка Мете Фредериксен, нагласувајќи дека интегритетот на кралството не е предмет на преговори.
Во Гренланд, пак, се појавија критики околу улогата на НАТО во разговорите за економските ресурси на островот. Гренландската пратеничка Аја Ченмиц порача дека не смее да се носат одлуки „за нас, без нас“, предупредувајќи дека локалното население мора да има клучен збор во секој договор што се однесува на нивната територија.
Трамп, кој претходно дури и се закануваше со високи царини за европските земји доколку не се согласат на неговите планови за Гренланд, во Давос официјално соопшти дека ги повлекува тие мерки. „Врз основа на ова разбирање, нема да ги воведувам царините што требаше да стапат на сила“, напиша тој на својата платформа Truth Social, потег што беше позитивно примен и од финансиските пазари, со забележителен раст на американските берзански индекси.
Иако ја ублажи реториката, Трамп не се откажа од својата амбиција да ја зголеми улогата на САД во Арктикот. Во својот говор пред светските лидери во Давос, тој повтори дека САД „нема да употребат сила“ за Гренланд, но истовремено испрати јасна порака дека Вашингтон нема намера да се повлече од регионот кој станува сè поважен на геополитичката мапа.
Дали најавената „рамка“ навистина ќе прерасне во договор што ќе ги помири американските амбиции, европските грижи и гренландското право на самоопределување, останува отворено прашање. Засега, дипломатската температура е намалена, но суштинските разлики и натаму висат над Арктикот.
(Фото: White House)
