Аналитика
Не е веќе прашање дали војната на Блискиот Исток ќе ја погоди светската економија, туку колку длабоко и колку долго. Најновата анализа на Меѓународниот монетарен фонд, објавена на 30 март и потпишана и од главниот економист Пјер-Оливие Гуринша, испраќа една јасна порака: ако кризата во Заливот продолжи да ги нарушува испораките на нафта, гас и ѓубрива, светот ќе се соочи со повисоки цени и побавен раст. Фондот предупредува дека шокот е глобален, но нема да биде еднакво распределен, најсилно ќе ги погоди земјите што зависат од увоз на енергија, сиромашните економии и државите со слаб фискален простор.
Во суштина, ММФ опишува сценарио во кое енергијата станува првиот и најсилен канал на зараза. Во анализата се наведува дека де факто затворањето на Ормутскиот теснец и штетите врз регионалната инфраструктура предизвикале најголемо нарушување на глобалниот нафтен пазар во историјата, при што низ теснецот вообичаено минуваат околу 25 до 30 проценти од светската нафта и 20 проценти од течниот природен гас. За земјите што увезуваат енергија, тоа практично значи нагол и силен удар врз приходите, производството и куповната моќ.
Токму тука се гледа зошто предупредувањето на Фондот не е само теоретско. На 31 март Reuters објави дека Европската унија веќе ги предупредила членките да се подготват за „продолжено нарушување“ на енергетските пазари. Европските цени на гасот, според истиот извештај, се зголемиле за повеќе од 70 проценти откако војната почна на 28 февруари. Брисел особено стравува од притисок врз дизелот и авиогоривото, а последните пратки керозин што минале низ Ормут пред затворањето треба да стигнат во Европа околу 10 април.
Пазарите веќе реагираат нервозно. Брент е на пат кон рекорден месечен раст, со скок од речиси 59 проценти во март, а фјучерсите на 31 март се движеа околу 115 долари за барел. Во исто време, други пазарни извештаи покажуваат дека цената во текот на денот останала над психолошката граница од 100 долари, што само ја потврдува екстремната волатилност. Со други зборови, и кога има краткотрајно смирување, стравот од продолжена криза сè уште е вграден во цената.
Но, ММФ не гледа опасност само во енергијата. Еден од најважните и најмалку видливи канали на кризата е ѓубривото. Фондот наведува дека околу една третина од светските пратки на ѓубрива минуваат низ Ормутскиот теснец, а нарушувањето на тие испораки доаѓа токму кога во северната хемисфера почнува сезоната на садење. Тоа значи дека проблемот не завршува на бродовите и танкерите, тој се прелева на нивите, а потоа и на трпезите. ММФ предупредува дека повисоките цени на ѓубривата и храната не се само економски, туку и социјален и политички ризик, особено за сиромашните земји каде храната учествува со просечно 36 проценти во потрошувачката, наспроти 20 проценти во економиите во развој и 9 проценти во развиените земји.
На ценовниот фронт, последиците веќе стигнуваат до европските домаќинства. Инфлацијата во еврозоната во март пораснала на 2,5 проценти, од 1,9 проценти во февруари, главно поради наглиот скок на енергијата. Енергетските цени во март пораснале за 4,9 проценти, откако во февруари бележеле пад. Тоа е прв јасен сигнал дека шокот од Блискиот Исток веќе влегува во официјалните инфлаторни бројки и повторно ја отвора дебатата за каматните стапки и трошоците на живот.
Во блог-анализата ММФ предупредува дека токму ова е најопасниот дел од приказната: ако високите цени на енергијата и храната потраат, тие ќе почнат да се вградуваат во пошироките цени на стоките и услугите. Транспортот поскапува, производството поскапува, компаниите ги префрлаат трошоците на купувачите, а централните банки се соочуваат со нов ризик — инфлацијата повторно да стане „тврдоглава“. За економиите што штотуку почнале да се стабилизираат по претходните кризи, тоа би значело нов период на скап живот и послаб раст.
Посебно загрижува и тоа што ММФ гледа ограничен простор за одбрана кај многу држави. Земјите со висок долг и ограничени резерви ќе имаат помалку можности да ги субвенционираат горивата, струјата или храната, токму кога нивните граѓани ќе имаат најголема потреба од помош. Затоа Фондот предупредува дека ова не е шок што ќе го почувствуваат само енергетските пазари — туку и јавните финансии, кредитните услови и социјалната стабилност.
Најсилната порака на ММФ е, всушност, и наједноставната: без оглед дали конфликтот ќе биде краток, долг или ќе влезе во фаза на тивка, долготрајна напнатост, исходот е ист, повисоки цени и побавен раст. Разликата е само во тоа колку болен ќе биде ударот и кој прв ќе го почувствува. Ако енергијата остане скапа, ако ѓубривата продолжат да доцнат, а транспортот да се пренасочува и поскапува, светската економија нема да зборува само за уште една регионална војна. Ќе зборува за нов глобален инфлаторен шок.
