Аналитика
Веста дека SpaceX би можел да поднесе барање за првична јавна понуда повторно го разгоре интересот за пазарот на IPO, кој веќе три години постепено закрепнува. Ако се реализираат најавите, 2026 година би можела да стане една од најголемите години за нови берзански котирања, особено затоа што покрај SpaceX, и компании како OpenAI и Anthropic сè погласно се споменуваат како идни кандидати за излегување на берза.
Причината за огромното внимание е едноставна. Станува збор за приватни компании со вредности што до неодамна беа речиси незамисливи. OpenAI се проценува на стотици милијарди долари, SpaceX уште повеќе, а Anthropic веќе е меѓу највредните приватни компании во светот. Доколку некоја од нив навистина излезе на берза, тоа нема да биде само уште едно IPO, туку настан што би можел да го промени целиот пазар.
До сега, најголемата првична јавна понуда во историјата ја држи Alibaba, која во 2014 година собра 21,8 милијарди долари. Но, новата генерација технолошки гиганти би можела лесно да го собори тој рекорд. Според дел од медиумските извештаи, SpaceX би можел да бара проценка и над 1,75 трилиони долари, што би го направило едно од најголемите и највлијателни котирања досега видени на Волстрит.
Овој бран интерес не се должи само на големите имиња. Аналитичарите велат дека пазарот на IPO во моментов е преполн со компании кои со години чекаа подобар момент да станат јавни. Во меѓувреме, тие растеа далеку од очите на берзата, финансирани од приватен капитал и ослободени од секојдневниот притисок на јавните пазари. Денес, многу од нив се позрели, посилни и поподготвени за берзански дебитантски настап.
Токму затоа, 2026 година се гледа како пресвртна. Пониските каматни стапки, ентузијазмот околу вештачката интелигенција и неколкугодишниот раст на берзите создадоа услови што повторно го отвораат прозорецот за IPO. Според анализите на Renaissance Capital, оваа година би можеле да има најмалку 200 нови јавни понуди, што би било значаен скок во споредба со претходните неколку години, кога пазарот беше многу поуспорен.
Посебно внимание привлекува фактот што најголемите кандидати доаѓаат од секторите на вселенската индустрија и вештачката интелигенција. SpaceX не е само ракетна компанија, туку бизнис што веќе се поврзува со сателити, глобален интернет и амбициозни технолошки планови на Илон Маск. OpenAI и Anthropic, пак, се симболи на новата AI ера, во која инвеститорите гледаат огромен простор за раст, но и потреба од многу свеж капитал.
За компаниите, излегувањето на берза има јасна логика. Иако приватниот капитал може со години да го одржува растот, јавниот пазар нуди поширок пристап до средства, поголема ликвидност и пониска цена на капиталот. За бизниси што бараат десетици милијарди долари за нови инвестиции, инфраструктура и проширување, тоа станува природен следен чекор.
Но, зад големите бројки и ентузијазмот, има и сериозни прашања. Инвеститорите сè уште немаат целосна слика за финансиската состојба, бидејќи таквите детали обично се откриваат дури со официјалното поднесување на документацијата за IPO. Првичните проценки покажуваат дека дел од AI компаниите сè уште работат со огромни загуби и дека патот до профитабилност не е краток. Тоа значи дека потенцијалните IPO-а ќе бидат тест не само за апетитот на пазарот, туку и за подготвеноста на инвеститорите да платат висока цена за иднината, а не за сегашните резултати.
Во меѓувреме, и покрај оптимизмот, дел од IPO-ата во 2026 година веќе покажаа дека пазарот не простува лесно. Неколку големи нови котирања се тргуваат под нивната почетна цена, што е потсетник дека гласното име и големата приказна не се доволни сами по себе. Волатилноста, геополитичките ризици и повнимателното однесување на инвеститорите остануваат важен фактор.
Сепак, аналитичарите веруваат дека успешна јавна понуда на компанија како SpaceX, OpenAI или Anthropic би можела да испрати силен сигнал дека пазарот е подготвен за нов циклус. Таков исход не само што би донел свеж капитал на Волстрит, туку и би внел нова енергија во индексите, каде што најиновативните приватни компании сè уште не се присутни.
Прашањето веќе не е дали пазарот на IPO се враќа, туку колку големо ќе биде неговото враќање. А ако најголемите технолошки „еднорози“ конечно го направат чекорот кон берзата, 2026 година лесно би можела да остане запаметена како година во која започна новата ера на јавни понуди.
(Фото: Official SpaceX Photos)
