Аналитика
Швајцарија оваа година ќе се соочи со едно од најчувствителните прашања во својата понова историја – колку луѓе може и треба да живеат во земјата. Владата го закажа референдумот за 10 јуни, на кој граѓаните ќе одлучуваат за иницијативата „Не за Швајцарија од 10 милиони“, предложена од десничарската Swiss People’s Party (SVP).
Предлогот предвидува воведување јасен демографски плафон. Доколку постојаното население, кое сега изнесува околу 9,1 милиони, ја надмине границата од 9,5 милиони – што според проценките би можело да се случи околу 2035 година – властите ќе мора да воведат ограничувања за новодојденците, вклучително и за спојување на семејства и за азил. Ако бројката достигне 10 милиони, владата ќе биде обврзана да преземе дополнителни чекори, меѓу кои и повлекување од договорот за слободно движење со European Union.
Токму тука се крие најголемата политичка и економска тежина на иницијативата. Швајцарија не е членка на ЕУ, но нејзиниот просперитет во голема мера се потпира на билатералните договори со Брисел и пристапот до европскиот единствен пазар. Околу половина од швајцарскиот извоз завршува во земјите членки на Унијата, а договорот за слободно движење им овозможува на европските граѓани да живеат и работат во земјата.
SVP, најсилната политичка партија во земјата во последните децении, тврди дека „експлозијата на населението“ создава притисок врз пазарот на домување, ги зголемува кириите и ја преоптоварува инфраструктурата. Според официјалните податоци, околу 27 проценти од жителите немаат швајцарско државјанство, а во изминатата деценија населението пораснало речиси пет пати побрзо од просекот во соседните земји од ЕУ.
Противниците, меѓу кои и големи компании како Roche, UBS и Nestle, предупредуваат дека иницијативата може сериозно да ја наруши економската стабилност. Бизнис-заедницата стравува од недостиг на квалификувана работна сила и од можна релокација на компании, што би имало директно влијание врз даночните приходи и јавните услуги. Водечкото економско лоби „Економиесвис“ ја нарече мерката „иницијатива за хаос“, оценувајќи дека Швајцарија не може да си дозволи да се изолира од својот најважен трговски партнер.
Иако радикалните предлози на SVP во минатото често не успеваа на референдум, последните анкети покажуваат длабоко поделено општество. Околу 48 проценти од гласачите ја поддржуваат иницијативата, значителен дел се неодлучни, а противниците предупредуваат дека исходот може да ја редефинира позицијата на земјата во Европа.
Во системот на директна демократија, каде што 100.000 потписи се доволни за распишување референдум, ваквите прашања не се реткост. Но овојпат влогот е исклучително висок. Одлуката нема да се однесува само на бројка, туку на иднината на швајцарскиот економски модел и на нејзиниот однос со Европа – избор меѓу контрола на растот и зачувување на отвореноста што ја направи една од најпросперитетните земји во светот.
