Аналитика
Во најновата анализа на Оксфам се тврди дека најбогатите во светот кријат до 3,55 трилиони долари во офшор средства, што предизвикува сериозна загриженост за избегнување на данок. Извештајот истакнува како огромното богатство останува во голема мера неоданочено, продлабочувајќи ја нееднаквоста. Оксфам сега ги повикува владите низ целиот свет да ги затворат дупките во законот и да обезбедат фер оданочување, бидејќи притисокот за поголема финансиска транспарентност расте.
Количината на неоданочено богатство скриено офшор од најбогатите 0,1 процент го надминува целото богатство на најсиромашната половина од човештвото (4,1 милијарди луѓе), според нова анализа на Оксфам објавена на 2 април 2026 година, пред 10-годишнината од Панамските документи.
Наодите покажуваат дека, една деценија подоцна, супербогатите продолжуваат да ги експлоатираат офшор системите за да избегнат даноци и да ги сокријат средствата, истакнувајќи ја итната потреба од координирана меѓународна акција за оданочување на екстремното богатство и ставање крај на користењето на даночните раеви.
Според проценките на Оксфам, во 2024 година, неоданочено богатство од 3,55 трилиони долари било скриено во странство во даночни рајови и непријавени сметки. „Оваа сума го надминува БДП-то на Франција и е повеќе од двојно поголема од вкупниот БДП на 44-те најмалку развиени земји во светот“, се наведува во соопштението на Оксфам.
Најбогатите 0,1 процент поседуваат приближно 80 проценти од целото неоданочено богатство во странство, или околу 2,84 трилиони долари. Во рамките на оваа мала група, ултрабогатите 0,01 процент поседуваат приближно половина (1,77 трилиони долари).
„Панамските документи го отворија завесата на светот во сенка каде што најбогатите тивко преместуваат огромни богатства надвор од дофатот на даноците и контролата. Десет години подоцна, супербогатите сè уште заробуваат океани од богатство во офшор трезори“, се цитира во соопштението Кристијан Халум, раководител на даночните служби на Оксфам Интернешнл.
„Ова не е само за паметно сметководство – туку за моќ и неказнивост. Кога милионерите и милијардерите складираат трилиони долари во офшор даночни рајови, тие се ставаат себеси над обврските што го обврзуваат остатокот од општеството. Последиците се предвидливи колку што се и катастрофални: ги гледаме нашите јавни болници и училишта како се лишени од средства, нашето општествено ткиво е искинато од растечката нееднаквост, а обичните луѓе се принудени да ги сносат трошоците за систем наместен за да се збогатат малкумина.“
Организацијата забележа дека иако е постигнат напредок во намалувањето на неоданоченото офшор богатство, тоа останува тврдоглаво високо на приближно 3,2 проценти од глобалниот БДП.
„Напредокот, исто така, останува многу нееднаков: повеќето земји на Глобалниот Југ се исклучени од Системот за автоматска размена на информации (AEOI) и покрај нивната итна потреба од даночни приходи. AEOI се смета за заслужен за намалувањето на уделот на неоданоченото офшор богатство во последниве години“, се наведува во соопштението.
Оксфам ги повика владите да преземат разни чекори по ова прашање.
Во него се повикува на зајакнување на инклузивната глобална соработка за оданочување на супербогатите и ставање крај на даночните рајови според Рамковната конвенција на ОН за меѓународна даночна соработка, истовремено поддржувајќи ги комплементарните регионални и меѓународни иницијативи.
Исто така, се предлага зајакнување на даночните власти и финансиската транспарентност, давајќи им на владите алатки за идентификување и следење на богатството на најбогатите поединци, вклучително и преку глобален регистар на средства.
Најбогатите 1 процент треба да плаќаат значително повисоки ефективни даночни стапки на приходите од труд и капитал, со уште повисоки стапки за мултимилионерите и милијардерите, според Оксфам.
Владите треба да воведат даноци на екстремно богатство, особено насочени кон најбогатите 1 процент, на нивоа доволни за намалување на нееднаквоста.
(Фото: илустација, www.marcinmizerski.com – Own work, CC BY-SA 4.0)
