Аналитика
Геополитичката неизвесност ги разнишува светските пазари, а надежта за краткотраен мир на Блискиот Исток брзо беше засенета од нови тензии и меѓусебни обвинувања. Само еден ден по објавувањето на договорот за привремен прекин на огнот меѓу САД и Иран, инвеститорите се соочија со реалноста дека кревкото примирје може лесно да се распадне.
По иницијалниот оптимизам, кога американскиот претседател Доналд Трамп најави двонеделна пауза во конфликтот, а Техеран сигнализираше подготвеност за отворање на Ормутскиот теснец, пазарите реагираа со раст на акциите и пад на цените на нафтата. Но, еуфоријата беше краткотрајна.
Новите сигнали од регионот ја вратија неизвесноста. Израел јасно стави до знаење дека договорот не ги опфаќа неговите операции против Хезболах во Либан, продолжувајќи со нападите врз северниот сосед. Ваквата позиција беше поддржана и од американскиот потпретседател Џ.Д. Венс, кој нагласи дека прашањето за Либан не било дел од договореното примирје.
Од иранска страна, реакцијата беше остра. Техеран обвини за прекршување на договорот, наведувајќи неколку инциденти, меѓу кои продолжените напади во Либан, навлегување на дрон во иранскиот воздушен простор и спорот околу нуклеарната програма. Дополнително, се појавија информации дека Ормутскиот теснец, клучна артерија низ која минува околу една петтина од светската нафта, повторно е затворен, што веднаш ги подгреа стравувањата на енергетските пазари.
Како резултат на тоа, цената на суровата нафта повторно тргна нагоре. Американската WTI нафта порасна за околу три проценти, откако претходно доживеа остар пад од над 16 проценти, додека Брент се зголеми за повеќе од два проценти и се движеше околу 97 долари за барел. Истовремено, дел од добивките на светските берзи се стопија, а азиските пазари, од Токио до Сиднеј, забележаа пад.
Ситуацијата дополнително се комплицира со разликите во условите за мир. Иранскиот план од 10 точки, кој вклучува контрола врз Ормут, укинување на санкциите и повлекување на американските сили од регионот, значително се разликува од американскиот предлог. Оваа неусогласеност остава многу отворени прашања за иднината на преговорите.
Во меѓувреме, конфликтот веќе остави сериозни последици врз глобалната трговија. Според проценките, стотици бродови остануваат заглавени во Персискиот Залив, а штетите врз инфраструктурата може да бараат месеци и милијарди долари за санација.
И покрај турбуленциите, дел од аналитичарите остануваат умерено оптимисти, верувајќи дека постои простор за стабилизација ако теснецот повторно се отвори и примирјето, барем привремено, опстане. Но, во моментот, пазарите јасно сигнализираат дека довербата е кревка, а ризикот од нова ескалација е реален.
(Фото: Unsplash)
