Аналитика
Наглиот скок на цените на нафтата и турбуленциите на светските берзи ја ставија светската економија во состојба на тревога, принудувајќи ги најголемите индустриски економии да реагираат итно. Министрите за финансии на земјите од Г7 денеска ќе одржат вонреден состанок на кој ќе се обидат да најдат начин како да го ублажат ударот врз глобалниот пазар на енергија, откако војната меѓу САД, Израел и Иран ја турна цената на нафтата над психолошката граница од 100 долари за барел.
Разговорите, кои според информациите ќе започнат во утринските часови по њујоршко време, ќе се фокусираат на економските последици од конфликтот на Блискиот Исток. На состанокот ќе учествуваат министрите за финансии од водечките економии, меѓу кои и британската канцеларка Рејчел Ривс.
Според извештаи на меѓународните медиуми, една од главните теми на разговор ќе биде можноста за координирано ослободување на нафта од стратешките резерви на земјите членки на Меѓународната агенција за енергија (ИЕА). Таков чекор би можел да се преземе доколку пазарите продолжат да се соочуваат со сериозни прекини во снабдувањето.
Доколку дојде до ваква одлука, тоа би било прво координирано ослободување на резерви од 2022 година, кога светските економии реагираа по руската инвазија врз Украина. Американските претставници, според извештаите, сметаат дека би можело да се ослободат меѓу 300 и 400 милиони барели нафта – што претставува значителен дел од околу 1,2 милијарди барели што се чуваат во резервите на земјите членки на ИЕА.
Повод за ваквата итна реакција е драматичната нестабилност на енергетските пазари. Во понеделникот наутро цената на суровата нафта од типот „брент“ накратко скокна за речиси 30 проценти и достигна околу 119,5 долари за барел, што е највисоко ниво во последните четири години. Подоцна цената делумно се стабилизираше и се движеше околу 106–107 долари.
Американската сурова нафта „Вест Тексас Интермедиет“ (WTI) исто така забележа силен раст и се тргуваше по цена од околу 104 долари за барел. Паралелно со растот на нафтата, нагло се зголемија и цените на бензинот и гасот на повеќе пазари.
Пазарите реагираа со пад. Европските берзи отворија во црвено, при што британскиот индекс FTSE 100 се намали за околу 1,5 до 1,9 проценти, германскиот DAX изгуби речиси 1 процент, а францускиот CAC 40 падна за околу 0,7 проценти. Индексот Stoxx Europe 600, кој ги следи најголемите европски компании, падна за околу 1,5 проценти, бришејќи ги годинешните добивки.
Падот беше уште поизразен во Азија. Јапонскиот индекс Nikkei 225 се намали за повеќе од 5 проценти, додека јужнокорејскиот Kospi падна за околу 6 проценти. Во еден момент тргувањето на корејската берза дури беше привремено прекинато за да се спречи панична распродажба.
Главниот извор на неизвесност останува ситуацијата околу Ормутскиот теснец – тесен морски премин низ кој вообичаено поминува околу една петтина од светската трговија со нафта и гас. Сообраќајот низ оваа клучна рута е речиси целосно запрен откако ескалираше конфликтот меѓу Иран и западните сојузници.
Во текот на викендот САД и Израел извршија нови воздушни напади врз цели во Иран, при што меѓу погодените објекти се најдоа и нафтени складишта и енергетска инфраструктура. Во исто време, Иран возврати со напади врз цели во регионот, вклучително и инфраструктура поврзана со енергетскиот сектор во земјите од Персискиот Залив.
Саудиска Арабија соопшти дека пресретнала и уништила беспилотни летала кои се движеле кон едно од нејзините големи нафтени полиња. Во меѓувреме, неколку енергетски постројки во и околу Техеран беа погодени во новите напади.
Економистите предупредуваат дека продолжената нестабилност на Блискиот Исток може да има сериозни последици за глобалната економија. Повисоките цени на енергијата би можеле повторно да ја поттикнат инфлацијата, што би ги принудило централните банки да бидат повнимателни со намалувањето на каматните стапки.
Американскиот претседател Доналд Трамп, сепак, ги минимизираше стравувањата за растот на цените. Тој изјави дека привременото поскапување на нафтата е „многу мала цена“ во споредба со безбедносните цели на воената операција против Иран.
Од друга страна, иранските власти предупредија дека продолжувањето на нападите може да предизвика уште поголем шок на пазарите. Според нив, цената на нафтата би можела да се искачи и над 200 долари за барел доколку конфликтот дополнително се продлабочи.
Во вакви услови, состанокот на Г7 се смета за клучен обид на најголемите светски економии да го стабилизираат пазарот и да спречат енергетската криза да се претвори во нов глобален економски шок.
