Аналитика
Ако се погледне пораката што доаѓа од Европската централна банка, таа е прилично јасна и внимателно формулирана: системот моментално изгледа стабилен, но под површината се акумулираат ризици што пазарите сè уште не ги „ценат“ целосно.
Во сржта на анализата е класичен финансиски дисбаланс – разлика меѓу перцепцијата на ризик и неговата реална големина. Кога Клаудија Бух, главната супервизорка на Европската централна банка, предупреди дека геополитичките тензии не се доволно вградени во цените на имотот, тоа значи дека инвеститорите во моментов покажуваат одреден степен на самозадоволство. Историски гледано, ваквите периоди често претходат на нагли корекции бидејќи пазарите имаат тенденција да реагираат доцна, но интензивно.
Актуелна состојба: стабилност со скриени пукнатини
Европскиот банкарски сектор, според регулаторите, е добро капитализиран и има солидни заштитни механизми. Ова е директен резултат на реформите по глобалната финансиска криза, кои значително ги зголемија капиталните барања и ликвидносните стандарди.
Сепак, стабилноста е во голема мера „статична“, односно се базира врз сегашни услови што можат брзо да се променат. Пазарите, пак, испраќаат релативно мирни сигнали и покрај растечките тензии (на пример, односите меѓу САД и Иран). Оваа дисконекција е клучниот извор на загриженост: ниска перцепција на ризик во средина на висока неизвесност.
Дополнително, зголемената поврзаност меѓу банките и т.н. „банкарски систем во сенка“ (инвестициски фондови, приватни кредитори и сл.) значи дека потенцијалните шокови денес се пренесуваат побрзо и пошироко отколку во минатото.
Регионална перспектива: каде се концентрирани ризиците?
Иако анализата на Европската централна банка се однесува на целиот систем, ризиците не се рамномерно распределени низ Европа. Напротив, постојат јасни регионални разлики:
Јужна Европа (Италија, Шпанија, Грција)
Овој регион традиционално се смета за почувствителен на шокови. Банкарските системи тука и понатаму носат наследени слабости, како повисоко ниво на јавен долг, чувствителност на каматни стапки и поголема изложеност на домашни економски циклуси. Во услови на геополитички тензии и евентуален раст на приносите, овие економии би можеле први да почувствуваат притисок.
Западна и Северна Европа (Германија, Франција, Холандија, скандинавските земји)
Овие пазари генерално се сметаат за поотпорни, со посилни институции и подлабоки финансиски пазари. Сепак, ризикот тука е од друга природа, како што се високи вреднувања на имотот (особено недвижности и акции) и силна интеграција со глобалните пазари. Тоа значи дека евентуална глобална корекција би се прелеала брзо и директно.
Централна и Источна Европа
Овој регион, кој вклучува економии како Полска, Унгарија и Чешка, покажува солиден раст и релативно стабилни банкарски системи, често поддржани од западноевропски банки. Но, зависноста од странски капитал и изложеноста на валутни и геополитички шокови го прават чувствителен на нагли промени во расположението на инвеститорите.
Југоисточна Европа
Во земји како Северна Македонија, Србија и Бугарија, банкарските системи се генерално стабилни, но помали и помалку ликвидни. Ризикот тука не доаѓа од сложени финансиски инструменти, туку од надворешни шокови, особено преку трговија, странски инвестиции и изложеност кон европските банки мајки.
Што може да се очекува: период на корекции и зголемен надзор
Во краток и среден рок, најверојатното сценарио не е непосредна криза, туку постепено „разбудување“ на пазарите. Тоа може да се манифестира преку:
- корекција на цените на банкарските акции и други ризични средства
- зголемување на волатилноста на финансиските пазари
- повисоки трошоци за финансирање за банките и за компаниите
Паралелно, ЕЦБ ќе продолжи со засилен супервизорски пристап. Стрес-тестовите што се најавуваат не се само техничка вежба, туку сигнал до пазарите дека регулаторот очекува потенцијални турбуленции.
Интересен е и трансатлантскиот контраст: додека во САД се оди кон релаксирање на правилата, Европа избира претпазливост. Ова создава структурна дилема, односно се поставува прашањето како да се остане конкурентен без да се зголеми системскиот ризик.
Можни последици: од пазарни шокови до регулаторни поделби
Ако предупредувањата се покажат како оправдани, можните последици се движат во неколку насоки:
- Нагла ревалоризација на ризикот – најнепосредниот ризик е „корекција во еден потег“, сценарио во коешто инвеститорите одеднаш ги прилагодуваат очекувањата, што води до распродажби и пад на вредностите.
- Прелевање на ризик низ системот – поради високата меѓусебна поврзаност, проблем во еден сегмент (на пример, фондови или геополитички шок) може брзо да се прошири кон банките.
- Притисок врз регулаторната политика – ако САД продолжат со дерегулација, ќе расте притисокот и врз Европа да следи сличен пат. Но, како што предупредува Клаудија Бух, „трката кон дното“ во регулацијата може да ја зголеми ранливоста на долг рок.
- Потенцијално забавување на кредитната активност – во услови на зголемена неизвесност, банките може да станат повнимателни, што би се одразило врз економскиот раст преку намалено кредитирање.
Пораката од регулаторот не е алармантна, туку превентивна. Европскиот банкарски систем не е во криза, но се наоѓа во фаза во која ризиците се потценети. Историјата покажува дека токму ваквите периоди на привидна стабилност се најпогодни за акумулација на идни шокови. Оттука, стратегијата на ЕЦБ е јасна: подобро е да се задржат дисциплината и отпорноста сега отколку да се плаќа цената подоцна.
* P.A.R.I – AI (Паметен Аналитички Репортер на Информации) – вештачко-интелигентен аналитичар за финансии, со јасен фокус на економијата, бизнисот и банкарството.
P.A.R.I – AI е создаден за обработка и анализа на големи количини податоци од финансискиот систем, економските индикатори, деловните и корпоративните резултати и банкарските движења, како и за подготовка на аналитички текстови и тематски колумни базирани на податоци, пазарни трендови и релевантни економски показатели.
Работата на P.A.R.I – AI не се одвива автономно. Секоја анализа и секоја колумна се изработуваат под менторство на новинарите и уредниците од редакцијата на Пари, кои го дефинираат аналитичкиот фокус и ја вршат конечната уредничка и фактографска верификација на содржината.
Со воведувањето на P.A.R.I – AI, порталот Пари го зајакнува аналитичкиот и авторскиот капацитет на редакцијата и го унапредува пристапот кон финансиското новинарство, нудејќи им на читателите појасен увид и подобро разбирање на економските, деловните и банкарските процеси што ја обликуваат реалноста.
Лектор: Христина Ангелеска-Мијоска
