Аналитика
Малиот корален остров во северниот дел на Заливот, иранскиот остров Харг се најде во центарот на геополитичкото внимание, бидејќи тензиите меѓу Иран и САД предизвикуваат загриженост дека нападот врз стратешкиот нафтен центар би можел да предизвика глобален економски шок и да го прошири конфликтот низ Персискиот Залив.
Харг е една од најчувствителните цели на Иран и една од најлесните за погодување, но досега остана недопрен во бомбардирањето на САД и Израел.
ЗОШТО Е ХАРГ ТОЛКУ ВАЖЕН?
Островот Харг, долг неколку километри и на околу 25 километри од брегот на Иран, служи од 1960-тите, кога го изгради американската нафтена компанија Амоко, како главен терминал за извоз на сурова нафта во земјата, способен да вчита до 7 милиони барели нафта дневно.
И покрај својата скромна големина, островот Харг е ‘рбетот на иранскиот систем за извоз на нафта. Аналитичарите проценуваат дека околу 85-90% од извозот на сурова нафта на Иран поминува низ островот, што го прави најважното место за енергетска инфраструктура во земјата и потенцијална точка на притисок во секоја воена конфронтација.
Цевоводите од главните нафтени полиња на Иран се спојуваат во Харг, каде што масивните резервоари за складирање и долгите пристаништа за товарење им овозможуваат на супертанкерите да транспортираат сурова нафта до пазарите низ целиот свет. Голем дел од крајбрежјето на Иран е премногу плитко за многу големи танкери, давајќи му на островот географска предност што малку други локации во земјата можат да ја достигнат. Имено, Карг има длабока вода и долги товарни пристаништа, што го прави едно од ретките места способни за справување со огромни танкери.
Објектот е исто така камен-темелник на економијата на Иран. Извозот на нафта обезбедува значителен дел од владините приходи, што значи дека губењето на извозните терминали на Харг би можело сериозно да ги ослаби финансиите на Техеран и неговата способност да финансира државни програми и воени операции.
Ранливоста на островот е добро позната. За време на војната меѓу Иран и Ирак, во 80-те години на минатиот век, Харг беше честа цел на ирачките воздушни напади за време на поморската фаза од конфликтот позната како Војна на танкерите. Иран постојано ги поправаше инсталациите за да го одржи протокот на нафта, нагласувајќи колку е суштински терминалот за опстанокот на земјата.
ЛЕСНА МЕТА, НО…
За Вашингтон и неговите сојузници, островот Харг претставува една од најзначајните точки на економски притисок врз Иран.
Бидејќи толку голем дел од извозот на иранска сурова нафта поминува низ островот, неговото онеспособување би можело драматично да ги намали приходите од нафта на Иран и да го намали неговиот финансиски капацитет за одржување на воени операции. Аналитичарите често го опишуваат Харг како потенцијална „единечна точка на неуспех“ во иранскиот систем за извоз на енергија.
Сепак, секој напад веројатно би одекнал далеку надвор од границите на Иран.
Иран моментално извезува приближно 1-2 милиони барели нафта дневно, во зависност од пазарните услови и спроведувањето на санкциите. Ненадејното прекинување на тие испораки би можело нагло да ги покачи цените на нафтата, особено затоа што глобалните енергетски пазари остануваат чувствителни на геополитичките ризици во регионот.
Островот се наоѓа во Персискиот Залив, еден од најважните енергетски коридори во светот, каде што дури и перцепираните закани за снабдување можат да предизвикаат нестабилност на пазарот.
НАПАДОТ ВРЗ ХАРГ БИ ИМАЛ ГЛОБАЛНИ ПОСЛЕДИЦИ
Воените аналитичари предупредуваат дека нападот врз Харг би можел да предизвика брза одмазда од Техеран.
Можните одговори би можеле да вклучуваат ракетни или беспилотни напади врз енергетски објекти во соседните земји од Заливот, како што се Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати, или малтретирање на комерцијален превоз и воени бродови во близина на Ормутскиот теснец.
Тесниот воден пат се смета за најважната точка на пречка за нафта во светот, при што околу 20% од глобалната трговија со нафта минува низ него секојдневно. Секое прекинување таму би можело брзо да ескалира во поширока поморска конфронтација во која ќе бидат вклучени американската морнарица, војските на земјите од Заливот и Корпусот на гардата на Исламската револуционерна гарда на Иран.
Иран претходно предупреди дека ако неговиот извоз на нафта биде блокиран, би можел да се обиде да го прекине превозот во теснецот, потег што би го загрозил глобалното снабдување со енергија.
Сериозно нарушување во Харг би можело да се одрази на меѓународните пазари.Енергетските аналитичари предупредуваат дека цените на нафтата би можеле нагло да пораснат доколку иранскиот извоз одеднаш се запре, зголемувајќи ги трошоците за гориво за авиокомпаниите и превозните компании и додавајќи инфлациски притисок низ целиот свет. Главните увозници на енергија како што се Кина, Индија и Јапонија би биле особено ранливи на шокови во снабдувањето што потекнуваат од Заливот.
Ризиците истакнуваат зошто островот Харг долго време се смета за едно од најчувствителните стратешки места на Блискиот Исток.
Иако таргетирањето на островот би можело да го осакати извозот на нафта на Иран, аналитичарите велат дека овој потег би можел да предизвика и верижна реакција – од регионална воена ескалација до глобална енергетска криза – правејќи го малиот остров една од најпоследичните потенцијални точки на жариште во сегашниот геополитички пејзаж.
(Фото: островот Харг, Tasnim News Agency, CC BY 4.0)
