НЕИЗВЕСНОСТ ОД 150 ДЕНА: САД стартуваат со привремени глобални царини

Само неколку часа по одлуката на Врховниот суд што го ограничи неговиот царински маневарски простор, американскиот претседател Доналд Трамп возврати со нов потег: воведување рамна глобална царина од 10% за речиси сите трговски партнери на САД.

Новите царини стапија на сила на полноќ, откако Белата куќа се повика на член 122 од Законот за трговија од 1974 година, одредба што му дозволува на претседателот привремено, до 150 дена, да воведе царини до 15% без одобрение од Конгресот. Иако Трамп најави дека стапката ќе се зголеми на 15%, засега официјално се применува нивото од 10%, додека администрацијата подготвува дополнителна извршна наредба.

Потегот следи по тесната одлука на Врховниот суд, кој со 6 гласа „за“ и 3 „против“ оцени дека претседателот ги пречекорил своите овластувања кога минатата година вовел сеопфатни глобални царини користејќи го Законот за меѓународни економски овластувања во вонредни состојби од 1977 година. Судот утврди дека таа правна рамка не му дава неограничена моќ за воведување вакви мерки.

Трамп остро ја критикуваше пресудата, нарекувајќи ја „смешна, лошо напишана и исклучително антиамериканска“. Тој порача дека нема да дозволи, како што рече, „судски активизам“ да ја поткопа неговата трговска агенда и најави дека ќе продолжи да користи други законски алатки за да ги спроведе царините.

Во извршната наредба се наведува дека привремената царина има цел да ги „реши фундаменталните проблеми со меѓународните плаќања“ и да помогне во ребалансирањето на трговските односи во корист на американските работници, земјоделци и производители. Претседателот тврди дека мерките се неопходни за намалување на трговскиот дефицит, кој според последните податоци достигнал рекордни околу 1,2 трилиони долари, што е зголемување од 2,1% во однос на претходната година.

Во меѓувреме, федералните власти веќе собрале најмалку 130 милијарди долари од царини воведени врз основа на вонредните економски овластувања од 1977 година – закон чија примена сега е значително ограничена по судската одлука.

Неизвесноста веднаш одекна на меѓународната сцена. Велика Британија соопшти дека „никоја опција не е исклучена“, иако нагласи дека никој не сака трговска војна. Европската Унија сигнализираше дека ќе ја замрзне ратификацијата на договорот постигнат минатото лето, додека Индија најави одложување на претходно планираните разговори за финализирање на билатералниот трговски аранжман.

Трамп дополнително ги заостри тоновите, предупредувајќи дека ќе воведе уште повисоки царини за земјите што, според него, „играат игри“ со новите договори. Таквата реторика, велат аналитичарите, повторно го враќа глобалниот трговски систем во состојба на неизвесност, налик на турбулентниот почеток на неговиот втор мандат.

Со активирањето на член 122, администрацијата купува време од 150 дена, период во кој може да се обиде да изгради нова правна и политичка основа за долгорочна царинска стратегија. Но прашањето што останува отворено е дали овој привремен механизам ќе донесе стабилност во американската трговска политика или ќе ја продлабочи глобалната трговска напнатост.

(Фото: Unsplash)