Аналитика
На прашањето: Колку далеку ќе отидете по прашањето на стекнување на Гренланд, кое на американскиот претседател Доналд Трамп денес му го поставија новинарите за време на прес-конференцијата во Белата куќа, неговиот кус, за многумина злокобен, одговор, гласеше:„ Ќе дознаете“.
Ден претходно, претседателот беше прашан во телефонско интервју во понеделник дали би употребил воена сила за да го преземе Гренланд доколку не може да се постигне договор за данската територија. Трамп даде едноставен одговор: „Без коментар“.
Како дел од своето обраќање по повод годишнината од стапувањето на челото на Соединетите Американски држави, Трамп инсистираше дека ќе продолжи со воведување на царини насочени кон осум европски земји – Данска, Норвешка, Шведска, Франција, Германија, Обединетото Кралство, Холандија и Финска – доколку тие „продолжат да се спротивставуваат на неговиот притисок за контрола на Гренланд од страна на САД или одбијат да преговараат за продажба со Данска“. Тој вели дека овие царини ќе започнат од околу 10% во февруари и би можеле да се зголемат на 25% до средината на годината, освен ако не се постигне договор.
Според неговите јавни изјави и интервјуа околу брифингот за медиумите, Трамп рече дека ќе ги спроведе овие царини „100%“ и ги оправда во однос на глобалната и националната безбедност, тврдејќи дека стратешката арктичка позиција на Гренланд е од суштинско значење за интересите на САД.
Европските лидери остро ги осудија заканите со царини и поширокиот став на Трамп за Гренланд. Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, ги критикуваше потенцијалните царини како дипломатска „грешка“ што би можела да ѝ наштети на долгогодишната трансатлантска соработка, особено по трговскиот договор постигнат со САД минатиот јули.
Министерот за финансии Скот Бесент, говорејќи одделно на Светскиот економски форум, ги повика европските партнери да не возвраќаат со свои царини, предупредувајќи да не предизвикаат штетна трговска војна.
Ескалацијата на пресметката меѓу САД и нивните сојузници во НАТО околу судбината на Гренланд се чини дека ќе биде доминантна тема на разговор додека лидерите се собираат на настанот на Светскиот економски форум оваа недела во Давос, а американскиот претседател Доналд Трамп повторно изјави во понеделник дека американската сопственост врз арктичкиот остров е „императив“.
„НЕМА ВРАЌАЊЕ НАЗАД ЗА ГРЕНЛАНД“
Трамп во објава на социјалните мрежи рече дека, по телефонскиот повик со генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, „се согласив на состанок на различните страни во Давос, Швајцарија. Како што им кажав на сите, многу јасно, Гренланд е императив за националната и светската безбедност. Нема враќање назад – за тоа, сите се согласуваат!“
Политичките и економските лидери од Франција, Велика Британија и други земји од ЕУ јавно ги отфрлија тактиките на Трамп, нарекувајќи ја употребата на царини против сојузниците на НАТО „погрешна“ или дури и штетна за колективната безбедносна соработка.
Европскиот Парламент се согласи да го одложи ратификувањето на клучниот трговски договор со Соединетите Американски Држави по заканите за царини на претседателот Доналд Трамп за Гренланд, соопштија главните политички групи во вторник, 20 јануари. Предупредувачкиот удар од Европскиот парламент доаѓа во време кога блокот од 27 земји размислува колку силно да возврати ако Трамп продолжи со долгогодишните сојузници на Вашингтон.
Парламентот планираше гласање во наредните недели за отстранување на царините за американските индустриски стоки како дел од договорот. Одложувањето не го поништува договорот, договорен во јули со Трамп по месеци интензивни расправии во кои Вашингтон воведе царини од 15% за стоките од ЕУ.
Но, со суспендирање на одобрувањето, се испраќа силна порака на незадоволство до Белата куќа, за која пратениците на ЕУ тврдат дека ќе ги вознемири американските бизниси. „Тоа е исклучително моќна алатка – не мислам дека компаниите би се согласиле да се откажат од европскиот пазар“, изјави за новинарите Валери Хејер, претседателка на центристичката група Обнови.
Блокот размислува за различни одговори ако Трамп не се повлече, вклучително и ставање на минатогодишниот трговски договор на чекање и удирање на САД со царини од 93 милијарди евра. Пакетот одмазднички тарифи беше договорен во кулминацијата на трговскиот спор меѓу ЕУ и САД минатата година, но на крајот беше суспендиран до 6 февруари за да се избегне тотална трговска војна.
Освен тоа, францускиот претседател Емануел Макрон врши притисок да го ослободи моќниот инструмент на блокот за трговија против принуда, кој ќе го користи во случај Трамп да ги оствари своите закани.
Спорот околу Гренланд отиде подалеку од само трговска реторика. Многу членки на ЕУ ги гледаат заканите со царини како ескалација што би можела да го поткопа единството на НАТО и да ризикува подлабок јаз во односите меѓу САД и Европа. Сега се водат поголеми дипломатски дискусии, вклучително и планови за итни разговори со ЕУ за координирање на одговор и напори за заштита на безбедносната соработка во Арктикот.
По прес конференцијата, Трамп замина за Швајцарија за да присуствува на Светскиот економски форум во Давос, каде е предвидено да се обрати во текот на утрешниот ден. Во меѓувреме, премиерот на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен, на посебна прес-конференција изјави дека населението и властите на арктичкиот остров треба да се подготват за можна воена инвазија поради притисокот од Трамп, велејќи: „Не е веројатно дека ќе има воен конфликт, но не може да се исклучи“.
Гренланд би избрал да остане дански наместо преземање од страна на САД, изјави нејзиниот лидер во вторник, пред клучните разговори во Белата куќа за иднината на арктичкиот остров. „Сега се соочуваме со геополитичка криза и ако треба да избереме помеѓу САД и Данска тука и сега, ја избираме Данска“, изјави премиерот на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен, на прес-конференција.
(Фото: White House)
