Аналитика
Фабриката Стелантис во полското градче Тихи во текот на наредните месеци, на 740 вработени ќе им понуди да бидат вклучени во програма за доброволно отпуштање, што претставува отпуштање на речиси 30% од работната сила во фабриката.
Фабриката во Тихи е една од двете фабрики што француско-италијанско-американската автомобилска компанија ги управува во Полска и вработува околу 2.300 работници.
Дополнителните отпуштања во блиските компании што соработуваат со фабриката Стелантис би можеле да влијаат на уште 3.500 луѓе, изјави во понеделник Гжегож Машланка, претседател на синдикатот Солидарност на фабриката. Машланка додаде дека преговорите за условите за отпуштање ќе започнат во среда, при што синдикатот бара „вработените доброволно да одлучат за својата иднина, како што сугерира името на програмата, и да не бидат принудени да го сторат тоа“.
Намалувањата во фабриката во Тихи, која е специјализирана за хибридни возила како што се Џип Авенџер, Фиат 600 и Алфа Ромео Јуниор, следат по слични отпуштања низ целиот континент.
Европската автомобилска индустрија, долго време е еден од столбовите на европскиот индустриски модел, се соочува со продлабочување на кризата обележана со постојано слаба побарувачка, жестока глобална конкуренција, структурни промени кон електрични возила и бран отпуштања што влијаат и на големите производители и на добавувачите на делови. Секторот директно вработува приближно 6 милиони луѓе, а сличен број работи во сродни индустрии.
Во текот на изминатите две години, само во европскиот сектор за автомобилски делови се регистрирани повеќе од 100.000 загуби на работни места, со околу 54.000 отпуштања во 2024 година и дополнителни 50.000 во 2025 година, бидејќи фирмите се справуваат со опаѓање на нарачките и притисокот од поевтиниот увоз, особено од Кина.
Во Германија, најголемиот европски автомобилски пазар и историски центар на производство на автомобили, ситуацијата нагло се влоши. Традиционалните гиганти отпуштаат илјадници работни места, затвораат фабрики и ги одложуваат инвестициите поради бавниот раст на продажбата на електрифицирани возила и конкурентските притисоци.
Реструктуирањето на работната сила на Фолксваген вклучуваше договори за отпуштање на 35.000 работни места во неговиот основен бренд Фолксваген, придружено со мерки за намалување на трошоците, како што се намалување на платите, бидејќи фабриките работат под капацитетот. Ауди, подружница на Фолксваген, објави планови за елиминирање на 7.500 работни места во Германија до 2029 година, фокусирајќи се на административни, продажни и развојни улоги како дел од пошироките напори за подобрување на профитабилноста во услови на пречки во индустријата.
Податоците од германскиот државен завод за статистика покажаа дека во третиот квартал од 2025 година, 48.700 луѓе помалку биле вработени во автомобилскиот сектор во земјата отколку претходната година. Сегашното ниво на вработеност од 721.400 е најниско во последните 14 години.
Добавувачите кои го формираат столбот на германскиот синџир на снабдување со автомобили, исто така, се погодени. Бош, еден од најголемите светски добавувачи на делови за автомобили, изјави дека ќе отпушти 13.000 работни места во својата автомобилска единица за да заштеди 2,5 милијарди евра, бидејќи побарувачката за традиционални компоненти се намалува, а конкуренцијата се засилува. Други производители, вклучувајќи ги Континентал и производителот на камиони МАН, најавија дополнителни илјадници отпуштања, што го одразува поширокиот пад на вработеноста во автомобилскиот сектор во Германија. Извештаите, исто така, сугерираат дека дури и луксузните брендови како Порше се соочуваат со притисок, со дискусии за можни намалувања на работни места и преместување на некои активности во земји со пониски плати.
Овој превирања доаѓа во време кога германската автомобилска индустрија, исто така, се обидува да се сврти кон електрични возила, но слабата продажба и прекумерниот капацитет на европските пазари го комплицираат преминот. Студиите нарачани од индустриските здруженија покажуваат дека значителниот пад на вработеноста во автомобилската индустрија би можел да продолжи во текот на оваа деценија, како што се развиваат моделите на производство и побарувачка.
Ниту францускиот автомобилски сектор не е имун на овие трендови. Францускиот добавувач на делови Валео објави планови за намалување на околу 870 работни места на неколку локации во Франција, што ги одразува тековните предизвици за добавувачите, бидејќи побарувачката омекнува, а компаниите се прилагодуваат на новите пазарни реалности.
УЛОГАТА НА КИНА И ЗЕЛЕНАТА ТРАНЗИЦИЈА
Експертите велат дека главна причина за автомобилската слабост во Европа е тоа што е заглавена помеѓу експанзијата на кинескиот и американскиот протекционизам.
Продажбата на електрични автомобили од Кина, кои често се поевтини за производство и технолошки понапредни, брзо расте на пазарот на ЕУ, и покрај воведувањето на повисоки тарифи за кинеските електрични возила (EV) во 2024 година.
Во исто време, извозот на европски автомобили на пазарот во САД стана значително поскап како резултат на новите тарифи наметнати од администрацијата на Доналд Трамп. Извозот на автомобили од Германија во САД се намали за приближно 15% во првите три квартали од 2025 година.
Експертите, исто така, наведуваат тежок премин кон позелена европска иднина. Од 2019 година, ЕУ врши притисок за декарбонизација на својата економија, особено транспортот. Лидерите се согласија дека климатските промени претставуваат реални економски и безбедносни ризици, додека декарбонизацијата и транзицијата кон нови технологии би можеле да ѝ дадат на Европа конкурентска предност, а воедно да ја намалат нејзината зависност од странски сили.
Иако оригиналната логика останува, постои зголемен притисок од големите економии на ЕУ, кои се плашат дека премногу агресивниот премин кон електрична мобилност би можел значително да ја оштети конкурентноста на автомобилската индустрија и за возврат да има пошироки социо-економски ефекти.
Како одговор на ваквите политички и економски фрикциони проблеми, ЕУ направи неколку промени во својата стратегија.
Првичната претпоставка беше дека сите нови автомобили што се продаваат во ЕУ ќе мора да бидат целосно со нулта емисија од 2035 година, но блокот минатата година предложи амандман со кој се воведуваат значителни отстапки.
Иако производителите сè уште ќе бидат обврзани да ги намалат емисиите на издувни гасови за 90%, преостанатите 10% можат да се компензираат со употреба на е-горива, биогорива или челик со ниска содржина на јаглерод произведен во ЕУ.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, исто така ја објави иницијативата „Мали, достапни автомобили“, која има за цел да го стимулира производството на достапни електрични возила во рамките на ЕУ.
Државите како и самата Унија веќе работат на изнаоѓање механизми за помош на отпуштените работници, како што е поддршката на ниво на ЕУ за програми за преквалификација и транзиција во кариерата, се појавуваат како одговор на значителните отпуштања на работници по затворањето на фабриките.
На почетокот на минатата година, Европската комисија предложи да се мобилизираат 7,5 милиони евра од Европскиот фонд за прилагодување кон глобализацијата за отпуштени работници (EGF) за да им се помогне на 3.414 работници отпуштени по затворањето на фабриката на производителот на автомобили Ауди во Брисел.
(Фото: Ottaviani Serge – Own work, CC BY-SA 4.0)
