Аналитика
Европската дебата за тоа колку рано децата треба да бидат изложени на социјалните мрежи влегува во нова, значително построга фаза. По потегот на Австралија и законските чекори на Франција и Шпанија, и Португалија се приклучува кон групата земји што сакаат да постават јасна возраст како граница меѓу детството и дигиталната автономија. Наместо апели и препораки, политичката порака сè почесто се претвора во конкретни законски забрани, со аргумент дека ризиците за менталното здравје и развојот на младите веќе не можат да се игнорираат.
Во Лисабон, пратеници од владејачката партија поднесоа предлог-закон со кој „дигиталната возраст на полнолетство“ се поставува на 16 години. Според текстот, децата под таа возраст не би имале слободен пристап до социјалните платформи, додека адолесцентите меѓу 13 и 16 години би можеле да користат социјални мрежи само со експлицитна согласност од родителите. Законот оди чекор подалеку, барајќи од платформите да воведат системи за проверка на возраста и родителско овластување што ќе бидат компатибилни со државните дигитални алатки. Образложението е јасно и директно: научните истражувања, велат предлагачите, сè почесто укажуваат дека раната и неконтролирана употреба на социјалните мрежи може да го наруши когнитивниот и социјалниот развој на децата и да создаде зависност.
Португалската иницијатива не се појавува во вакуум. Во рамките на Европската Унија веќе се формира фронт на земји што отворено ја туркаат идејата за заедничка, построга регулација. Франција се позиционира како еден од главните двигатели на оваа дебата, а претседателот Емануел Макрон најави забрана за социјални мрежи за деца под 15 години. Францускиот закон веќе помина во долниот дом на парламентот и се очекува да влезе во Сенатот, со план мерката да стапи на сила од септември. Прашањето кои платформи точно ќе бидат опфатени треба да го реши медиумскиот регулатор, што во Париз веќе отвори расправа за критериумите и практичната примена.
Шпанија, пак, оди со уште поостар пристап. Владата во Мадрид предлага старосна граница од 16 години и го рамкира проблемот како прашање на јавно здравје, а не како приватна грижа на родителите. Премиерот Педро Санчез повеќепати истакна дека онлајн вознемирувањето и изложеноста на штетни содржини се широко распространети меѓу младите, додека истражувањата што се цитираат во јавноста зборуваат за сериозни последици врз менталното здравје на учениците.
Во позадина на сите овие европски потези стои примерот на Австралија, која уште во декември воведе забрана за социјални мрежи за лица под 16 години. Токму австралискиот модел често се споменува како доказ дека државите можат да преземат порешителни чекори, дури и по цена на конфронтација со големите технолошки компании. За земји како Франција, Шпанија и Португалија, тоа е сигнал дека Европа повеќе не сака да остане во зоната на „мека регулација“.
Сепак, колку и да звучи едноставно на хартија, клучното прашање останува отворено: како ќе се спроведат овие забрани во пракса. Проверка на возраста значи собирање дополнителни лични податоци, што веднаш отвора дилеми за приватноста и можните злоупотреби. Критичарите предупредуваат дека техничките решенија лесно може да се заобиколат, додека поддржувачите тврдат дека и несовршена бариера е подобра од целосно отсуство на правила.
Она што е јасно е дека европските влади се обидуваат да ја повлечат линијата таму каде што досега имаше само препораки и родителска одговорност. Социјалните мрежи, барем според овој нов политички курс, повеќе не се третираат како неутрална технологија, туку како средина што бара строги правила кога станува збор за децата. Дали ова ќе значи реална промена во секојдневието на младите или само уште една тешко спроведлива забрана, ќе стане јасно многу брзо.
(Фото: Unsplash)
