Аналитика
Додека конфликтот на Блискиот Исток продолжува да ја потресува глобалната политика, неговите економски последици веќе се чувствуваат и далеку од регионот. Во Европа, особено во Германија, новиот геополитички шок повторно ја отвора старата дилема: колку е ранлива една високоиндустријализирана економија кога цените на енергијата нагло растат.
Економистите предупредуваат дека војната меѓу Иран и коалицијата предводена од Соединетите Американски Држави и Израел може значително да го успори закрепнувањето на германската економија, иако засега не се очекува целосно да го запре. Според најновата пролетна прогноза на минхенскиот институт IFO, германскиот економски раст ќе продолжи, но под силно влијание на нестабилните енергетски пазари.
Клучниот проблем лежи во енергијата. По нападите врз Иран и неговите одмазднички акции, ситуацијата во Персискиот Залив се влоши, а Ормускиот Теснец, еден од најважните светски транспортни коридори за нафта, практично беше блокиран. Преку овој теснец секојдневно минува околу една петтина од глобалната трговија со нафта, па секое нарушување веднаш се одразува на светските пазари.
Реакцијата беше брза. Цената на суровата нафта нагло порасна, што веднаш се почувствува и на европските бензински пумпи. Во Германија, цената на бензинот во одредени региони достигна и до 2,50 евра за литар, додека дизелот во просек се продава за повеќе од две евра. Тоа е значително зголемување во споредба со периодот пред ескалацијата на конфликтот.
Дополнителен удар дојде од гасниот пазар. Иранските напади врз постројки за течен природен гас во Катар привремено го запреа производството, што дополнително ја зголеми нервозата на глобалните енергетски пазари. Иако Германија директно не увезува катарски гас, европските цени се формираат на заедничкиот пазар и реагираат на секој глобален потрес во понудата.
Поскапувањето на енергијата има директни последици врз германската индустрија. Енергетски интензивните сектори како хемиската, челичната, стакларската и хартиената индустрија се меѓу првите што го чувствуваат ударот. Но ефектите се шират и кон автомобилската индустрија и машиноградбата, кои се клучни столбови на германскиот извоз.
Економистите предупредуваат дека ваквите шокови не се ограничуваат само на производството. Кога трошоците за енергија растат, компаниите често ги префрлаат дополнителните трошоци врз потрошувачите. Тоа создава нов инфлациски притисок и ја намалува куповната моќ на домаќинствата, што може дополнително да ја забави економската активност.
Во своите сценарија, аналитичарите од IFO разгледуваат две можни насоки на развој. Ако конфликтот се смири релативно брзо и цените на енергијата се стабилизираат, германската економија би можела да порасне за околу 0,8 проценти оваа година и постепено да го засили растот во наредните години. Но доколку војната се продлабочи и цените на енергијата останат високи подолго време, растот може значително да се намали.
Покрај енергетскиот сектор, проблеми се појавуваат и во глобалниот транспорт. Бродските компании се принудени да ги заобиколуваат ризичните области во Персискиот Залив, што ги продолжува транспортните рути и ги зголемува трошоците. Во меѓувреме, делови од воздушниот простор над регионот се затворени, па авиокомпаниите мораат да користат подолги рути, што дополнително ги зголемува трошоците за гориво.
Сите овие фактори создаваат нова неизвесност за германската влада. Канцеларот Фридрих Мерц ја презеде функцијата со ветување дека ќе ја оживее економијата, но новата геополитичка криза може повторно да ги одложи тие планови.
Во Берлин веќе се формира работна група која секојдневно ја следи ситуацијата на енергетските пазари и можните економски последици. Засега владата не планира директно ограничување на цените на горивото, но најави дека внимателно ќе го следи однесувањето на нафтените компании за да се спречи евентуално злоупотребување на кризата.
Германските економисти предупредуваат дека оваа ситуација повторно ја покажува структурната слабост на Европа – зависноста од увезени енергетски ресурси. Според нив, единствениот долгорочен одговор е побрзо проширување на обновливите извори на енергија, диверзификација на снабдувањето и подобра координација на европските енергетски политики.
Додека војната на Блискиот Исток продолжува, германската економија се наоѓа во деликатна рамнотежа. Засега растот не е запрен, но секој нов скок на цените на енергијата ја прави таа рамнотежа сè понестабилна.
